लिलीच लिली

साधारणत: वसंत ऋतू सुरु झाला ना की अमेरिकेतल्या बऱ्याचशा पब्लिक लायब्रऱ्यांमध्ये बागकामाविषयीची  पुस्तकं अगदी दर्शनी भागी काढून ठेवलेली असतात. अशीच  गुलाबी रंगाची आकर्षक फ़ुलं असलेलं कव्हर पाहून एक  पुस्तक मी उचललं आणि स्वत:च्या नावावर घेतलं . घरी  जाऊन वाचते तर काय ते एका फ़ुलांवर संशोधन करणाऱ्या  व्यक्तीचं चरित्र होतं. विषय अगदी नवा, पूर्णत: अपरिचित.  मला खूप आश्चर्य वाटलं ...असाही विचार आला, “ आपल्याकडे  मिळेल का हो असं गव्हाच्या संकरित जाती तयार करणाऱ्या  व्यक्तीचं चरित्र?”  जास्तीत जास्त ‘आमची माती आमची  माणसं ’ मध्ये त्यांची मुलाखत झाली असती. 

मी आधी उत्सुकतेने फ़ोटो पाहिले. चार वेळा उलटपालट

केल्यावर लक्षात आलं पूर्वी यातल्या पिवळ्या, पांढऱ्या, लाल  लिलीचे फ़ोटो आपण काढलेत. पण हा जो गडद गुलाबी रंगाचा  आणि पांढरी किनार असलेला फ़ोटो तो मात्र नवा आहे.  या लिलीचं नाव ‘स्टारगेझर लिली’. ही संकरित जात निर्माण करणारा शास्त्रज्ञ त्याचं नाव लेस्लि वुड्रिफ़. ‘स्टारगेझर लिली  हे अतिशय सुवासिक आणि देखणं फ़ूल. खरेतर बुके वा  गुच्छांमध्ये विकली जाणाऱ्या फ़ुलांत गुलाबाच्या पाठोपाठचा  क्रमांक या फ़ुलाचा लागतो. पूर्ण सूर्यप्रकाशात वा अर्धवट  सावलीत देखील ती वाढतात . ६ ते ८ इंच इतका मोठा व्यास  या फ़ुलांचा आढळतो. या फ़ुलांचं इतकं कौतुक का? तर लिलीच्या काही जाती ह्या टपोऱ्या उमलणाऱ्या, तर काही जाती फ़ुलताना जमिनीच्या दिशेने वळणाऱ्या पण अतिशय सुगंधित असतात, देखण्या असतात. हे तीनही गुणधर्म या एका संकरित जातीत आले  आहेत. हे साधलं कसं त्याचे प्रयोगदेखील वर्णिले आहेत.  एका परीक्षानळीच्या आत काळा रंग लावून हे वुड्रिफ़  महाशय एक फ़ू ल त्यावर आपटत. मग परीक्षानळीत गोळा  झालेले परागकण दुसऱ्या  फुलांच्या   अंतर्भागात एका उंटाच्या के सांच्या ब्रशने लावत. या संकरणामागे केवळ एक सुं दर फ़ूल  निर्माण करणे हे एकमेव ध्येय होते. त्यांनी लिलीच्या अनेक  संकरित जाती निर्माण के ल्या. परंतु ओरिएंटल लिली आणि  एशियाटिक लिली यांच्या संकरणाने निर्माण के लेले हे फ़ू ल  मात्र जन्मत: आकाशाकडे तोड केलेले दिसले म्हणून  याला  ‘स्टारगेझर लिली’ असे नाव त्याने दिले. 
आपल्या रंग, गंध आणि सौदंर्याने जगाला भारुन टाकलेले  फ़ू ल ज्याने निर्माण केले त्याला सलाम. श्रेया महाजन, ठाणे.